plastyka (skrocka)

dzieło sztuki

wywiar artystyczny o określonym sensie (powstanie jest wynikiem twórczej pracy artysty)

dzieła szt dzielą się na

ruchome/nieruchome

sztuki piękne

tradycyjne dziedziny szt wizualnej (malarstwo, rzeźba, arch, rysunek, grafika)

sztuka użytkowa (stosowana, zdobnicza)

tworzenie przedmiotów codziennego użytku, którzy łączą w sobie funkcjonalność z estetyką

malarstwo monumentalne/dekoracyjne

ścienne, sklepienne, plafonowe, sztugowe, tablicowe

plafon

dekoracyjny ornament w centralnej części sufitu lub podniebiennej części sklepiennia

malarstwo z ilustracją tekstu

książkowe, iluminacje, miniatury

malarstwo przedstawiające

przedstawiające, figuratywne, figuralne, malarstwo abstrakcyjne

malarstwo tematyczne

przedstawienia religijne/sakralne, mitologiczne, historyczne, batalistyczne, rodzajowe

féte galante

przedstawienie elegantskiego towarzystwa w stylu rokoka

fête champêtre

arystokracja w otoczeniu wsi

portret, konterfekt, wizerunek

przedstawienie konkretnej postaci

portreit d’apparat

przedstawiający władcę z atrybutami

advivum

pozowanie żywego modelu

konversation piece

XVIII w grupa ludzi pozujących na zewnątrz lub wewnątrz

portret imaginacyjny /fikcyjny/nierealistyczny

pokazuje wyobraznie srtysty na temat wyglądu malowanej postaci

portret asystencyjny

portret fundatora dołączony do ważniejszych postaci

studium fizjonomiczne

przedstawienie wymyślonej osoby

koloryt

zespół barw w obrazie, nadający ogólny ton kompozycji

polichromia

wielobarwne malarstwo

kolor lokalny

nie zmieniony przez światło ani otoczającą kompozycję

impast

nałożenie barwy dla otdania tekstury

pastoso

impast na całej powierzchni obrazu

modelunek

plastyczne wydobycie glębi

szrafowanie

modelunek rysunku

tenebryzm

podkreślenie emocji za pomocą ostrego światła

nokturn

scena która odbywa się nocą

kompozycja

sposub powiązania elementów

schemat kompozycyjny

stały układ elementów kompozycji charakterystyczny dla danego artysty, szkoły, kierunku...

kompozycja zamknięta

nie wychodzi poza kadr

kompozycja otwarta

wychpdzi poza kadr

horror vakuum

nagromadzenie rzeczy w kompozycji

amor vakui

poczucie pustej przestrzeni

symultanizm

cała historia na jednym obrazie

intarsja

wykładanie drewna drewnem

dyptyk

z 2 kwadratowych skrzydeł

portatyl

przenośny ołtarzyk (w nim mogli być relikwie)

izokefalizm

kompozycja gdzie wszystkie figury są ustawione na jednej wysikości a ich głowy na tym samym poziomie

kontrapost

postawa ciała z przeniesieniem ciężkości na jedną nogę

figura serpentynata

postawa postaci z bardzo sinnym skrętem ciała

sylwetka ezowata

przedstawienie ciała w krzywiźnie

anamorfoza

przedstawienie przedmioty w takim kształcie żeby można było zobaczyć co to jest tylko pod konkretnym kontem

camera obscura

„ciemny pokuj” przedstawia obraz w zmniejszeniu i odwruceniu

obraz dwoisty

przedstawienie objektu w taki sposub że można go interpretować na dwa sposoby

4 rodzaje perspektywy

linearna (ukośna, boczna, z lotu ptaka, żabia), barwna, powietrzna, odwrócona (im ważniejsz postać tym większa jest na obrazie)

układ kulisowy

postacie na pierwszym planie są zgromadzeni na bokach kompozycji

punkto stabile

optymalny punkt oglądania malowidła

da soto in su

sposub ukazywania perspektywnego gdzie wszystko oglądamy z perspektywy żabiej (płaszczyzna obrazu jest prostopadła do widza)

rzeźba

dziedzina sztuk plastycznych, gdzie dzieła są naogół trójwymiarowe i nie mają charakteru użytkowego

rzeźba dzieli się ze względu na

materiał, stosunek do tła (pełna, relief), przeznaczenia

feretron

rodzaj przenośnego ołtarza

Aron harodesz

w synagogach, gdzie leży czytanie święte

Bima

centralne wywyższone podium a synagodze

Bema

przestrzeń dla kapłanów

Lektorium

otdzielne miejsce dla kapłanów dla czytania Słowa

Ikonostas

oddziel sanktuatium od nawy

Lawentarz

dla obmywania rąk kapłana przed mszą św

Konfesjonał

miejsce spowiedzi (spowiednica) zapleczki/okienko z kratkami/klęcznik/siedilia/przedpiersia

Reflektarz

jadalnia

Kapitularz

miejsce dla spotkań kapituły

Dormitorium

gdzie spali mnisi

Krużganki

korytarz okalający wywnętrzny dziedziniec

Krucyfiks

krzyż syojący na ołtarzu/stole

Relikwiarz

pojemnik na relikwie

Kustotia

do przechowywania dużej chostyi

Korporat

chusta

Bursa

torebeczka do transportu hostyi

Velum

tkań zasłona na obraz/przez którą kapłan trzyma monstrancję

Medalion

okrągła lub owalna, więta w ramy, malowidło lub płaskorzeźba

tondo

obraz lub płaskorzeźba w kształcie koła

kwatera

wyznaczone pole (wydzieline obramowaniem pole skrzydeł ołtarza)

Inkrustacja

barwne zdobienie powierzchni z trwałego materiału

Mensa

monolitowa płyta stawiająca część ołatrza

Cancelli

część najbliżej ołtarza dla księży/chóru

Sukienka/okład/koszulka

mwtalowa osłona na obraz/ikonę (pozostają widoczne tylko części cisłs postaci)

Zasuwa

obraz zasłaniający obraz

konfesja

„kościół dolny” przestrzeń pod ołtarzem głównym, gdzie złożone były relikwie, można było się tam modlić

szkaplerz

1) fartuk używany pod czas pracy przez mnichów, z czasem stał się częścią stroju zgromadzenia (na pr.: dominikanie) 2) dwa kawałki materiału z wychawtowqnymi wizerunkami Maryi czy Jezusa, połączone pomiędzy sobą sznurem, noszone: 1 płat piersi, 2 - plecy

Repozytorium

mijsce składania relikwii

Ostensirium

miejsce w jtórym znajdują się relikwie

Ceduła

wązki pasek pergaminu umieszczony w relikwiarzu, na którym jest informacja o świętym

herma

relikwiarz w kształcie popiersia

Agnus Dei

medalion woskowy z odlewem wizerunku św lub Baranka Bożego, był traktowany jako relikwie (z wosku pszczelego)

Bed of State

łoże śmierci, określenie dla osób o wyższym statusie społecznym

Patena

płaskie nakrycie kielicha, razem z nim stanowią komplet

Manus Dei

ręka Boga, wyłaniająca się z niebios + gest błogosławieństwa. 3 palce = Trójca Święta

Dextera Dei

prawica Pańska

Ampułki

niewielkie butelkeczki, do przecjowywania płynów wykorzystywanych pod czas liturgii

Puszka

do przechowywania konsekrowanej Hostii

Puryfikaterz

kawałek białego płutna, służy do wycierania kielicha

Palka

kwadratowy usztywniony materiał do przykrywania kielicha podczas mszy świętej

sutanna

długa czarna suknia (od XVII)

stroj księży na mszę świętą wcześniej

humerał, alba, manipularz, stuła, ornat, cingulum

Humerał

chusta na ramiona i szyję

alba

długa biała tunika przepasana paskiem

manipularz

na rękę - symbol kajdan

stuła

szeroka wstęga, zakładana na szyję

ornat

wierszchnia szata, kolor zależy od okresu roku liturgicznego

cingulum

sznur do przepasania, zakończony frędzlami

habit

ubiur mnichów

tonsura

rodzaj męskiej fryzury, gdzie góra głowy jest wygolona, nawiązująca fo korony cierniowej Jezusa

piuska

mała okrągła czapeczka, szyta z 4 części

humerał

prostokątna chusta, która ma zakrywać ramiona i szyję

barwy przeznaczone duchownym

biały(papierz), purpurowy(kardynałowie), zielony-fioletowy(arcybiskupi, biskupi), czarny(ogólnie duchowieństwo)

komża

biała luźna szata sięgająca kolan z szerokimi rękawami (noszona przez asystę)

rokieta

odmiana komży dla wyższych duchownych

racjonał

haftowany złotymi wioknami pas, może być zakończony frędzlami, zakładany na ornat, na barki

fanon

jedwabna szata dla papierza

kapa

długa szata liturgiszna, noszona podczas procesji, może być zapinana klamerkami

Mantum

płaszcz papieski

infuła

nakrycie głowy papierza

mitra

1) korona książęca, 2) nakrycie głowy biskupów

pantofle pepieskie

buty, chaft ukazuję mięsce ucałowania

mozzetta

pelerynka sięgająca łokci, zapinana rzędem guzików

Biret

graniasta czapka, noszona przez duchownych i uczonych

enkolpion

medalion, który wyznaje wiarę

Rektorał

amulet noszony na piersi, pojawiał się też w starożytności nie był początkowo związany z chrsześciaństwem

Pastorał

laska zakończona spiralnie (jak u pasterzy) od XIX w, ci kto naśladują Jezusa jako pasterza, pasterska władza

Grobiec

monumientalny pomnik, rozbudowany nagrobek

Cenotaf/Kenotafium

pusty grob, zadanie upomiętnienie zmarłego

Kaplica grobowa

w dolnej - krypta, w górnej czasami ołtarz

Ossarium

składuje się zbiorowo kości zmarłych

Katakumby

budowla, pozwalająca na składanie dużej ilości zwłok

Nagrobek

trwałe upomiętnienie osoby i miejsca jej pochówku

Obelisk

forma, która pnie się ku górze. Egipt - kult słońca

stella

rodzajpomnika zdobiony reliefem

Tumba

(char dla średniowiecza) kształt skrzyni zamkniętej płytą

Nagrobek niszowy

składa się z niszy, w której znajduje się sarkofag zmarłego

Aedicula

mała kapliczka

Epitafium obrazowe

tablica upamiętniająca (z obrazem)

pomnik Epitafijny

z wizerunkiem zmarłego

Epitafium Inskrypcyjny

tablica, tylko tekst

Krikut

cmentarz żydowski

Macewa

pionowa płyta nagrobowa

Ohel

niewielki żydowski grobowiec

malarstwo

dziedzina sztuk plastycznych, w której kolor traktowany jako podstawowy środek wyrazu, kształtuje wyodrębnioną płaszczyznę

trchniki malarskie

sposoby otrzymywania barwnego obrazu

enkaustyka

niezbyt dobrze znana starożytna technika polegająca na malowaniu farbami ze spoiwem, którym jest wosk pszczeli. Farb używa się w formie płynnej (na gorąco), lub jako past. Po wyschnięciu polerowano miękką szmatką

malarstwo olejne

rodzaj malarskiej techniki, posługującej się farbami olejnymi, pierwotnie na podkładach drewnianych i blasze. Później na płótnie. Wprowadzone e XV wieku w Niderlandach

gwasz

technika zbliżona do akwareli, w której jednak farby zmieszane są z kryjącą bielą. Gama barwna jest stłumiona, spoiwu- typu emulsyjnego

tempera

technika malarska, w której używa się farb temperowych, stosowana na różnych podłożach (nawet mur), powszechnie stosowana do XV w., później przy podmalówkach w malarstwie olejnym

sfumato

delikatne przejście od barwy jasnej do ciemnej (pr Mona Lisa)