Genetyka (ważne nazwiska i pojęcia)

5  2    115 flashcards    lenka1
mp3 indir Baskı oynamak kendini kontrol et
 
soru język polski cevap język polski
genetyka
öğrenmeye başla
z języka greckiego genetes, czyli zrodzony; nauka zajmująca się zjawiskiem dziedziczności i zmienności organizmów na podstawie informacji genetycznej zawartej w kwasach nukleinowych DNA i RNA
Gregor Mendel
öğrenmeye başla
zakonnik z Moraw, jako pierwszy opisał prawa rządzące zjawiskiem dziedziczności cech
Thomas Hunt Morgan
öğrenmeye başla
twórca teorii dziedziczności opartej na chromosomach (sprostowanie do II prawa Mendla)
Frederick Griffith
öğrenmeye başla
Przeprowadził eksperyment udowadniajacy zjawisko transformacji wśród bakterii.
Joachim Hammerling
öğrenmeye başla
Przeprowadził doświadczenie, wskazujące jądro jako ośrodek komórki, zawierający materiał dziedziczny.
Oswald Theodore Avery
öğrenmeye başla
Wraz ze współpracownikami udowodnił, że to DNA jest nośnikiem informacji genetycznej.
James D. Watson i Francis Crick
öğrenmeye başla
Określili strukturę przestrzenną DNA.
Frederick Sanger
öğrenmeye başla
Opracował technologię pozwalajacą odczytywać sekwencję nukleotydów DNA.
Human Genome Project
öğrenmeye başla
rok 2003 - ogłoszenie sekwencji 99% genomu człowieka w ramach badań, określonych jako Human Genome Project
DNA
öğrenmeye başla
kwas deoksyrybonukleinowy, jeden z kwasów nukleinowych, polimer zbudowany z pojedynczych jednostek (monomerów), zwanych nukleotydami; w komórce odgrywa rolę banku informacji o niej samej
nukleozyd
öğrenmeye başla
pięciowęglowy cukier (deoksyryboza lub ryboza) połączony wiązaniem N-glikozydowym z zasadą azotową adeniną, guaniną, cytozyną, tyminą lub uracylem
nukleotyd
öğrenmeye başla
nukleozyd połączony wiązaniem estrowym z resztą kwasu fosforowego(V)
zasada azotowa
öğrenmeye başla
związek pierścieniowy, który w swojej cząsteczce zawiera azot; wyróżniamy zasady purynowe i pirymidynowe
zasada purynowa
öğrenmeye başla
zasada azotowa tzw. duża, zbudowana z dwóch pierścieni (6 i 5 - członowego) połączonych ze sobą; zasady purynowe to adenina (A) i guanina (G)
zasada pirymidynowa
öğrenmeye başla
zasada azotowa tzw. mała, zbudowana z jednego pierścienia 6-członowego, zawierającego azot; zasady pirymidynowe to: cytozyna, tymina i uracyl
cechy budowy DNA
öğrenmeye başla
dwuniciowy, nici antyrównoległe, komplementarny, spiralny (heliks)
zasada komplementarności zasad
öğrenmeye başla
W dwuniciowym kwasie DNA dwie nici biegnace do siebie antyrównolegla łączą się ze sobą za pomocą wiazań wodorowych tzw mostków wodorowych. Adenina łączy się zawsze z tyminą podwójnym mostkiem, a guanina z cytozyną mostkiem potrójnym.
RNA
öğrenmeye başla
kwas rybonukleinowy, jeden z kwasów nukleinowych, jednoniciowy polimer złożony z nukleotydów zawierających cukier rybozę; zasady azotowe takie jak w DNA ale zamiast tyminy jest uracyl
rodzaje RNA
öğrenmeye başla
mRNA - informacyjny RNA, rRNA - rybosomalny RNA, tRNA-transportowy RNA
mRNA
öğrenmeye başla
matrycowy, informacyjny - służy za bezpośrednią matrycę, na której budowane są białka; bierze udział w translacji
rRNA
öğrenmeye başla
rybosomowy, wchodzi w skład rybosomów
tRNA
öğrenmeye başla
transportujacy, podczas biosyntezy białek służy do przenoszenia aminokwasów i wstawiania ich w odpowiednie miejsca na rybosomach podczas translacji (tRNA połączony z aminokwasem nosi nazwę amino-acylo-tRNA)
replikacja
öğrenmeye başla
powielenie DNA przed podziałem komórkowym. Jej cel to zbudowanie identycznej kopii (klonu) DNA, którą będzie można przekazać do komórki potomnej.
enzymy replikacyjne
öğrenmeye başla
PolimerazaDNA, Helikaza, Primaza, Ligaza, Telomeraza
polimerazaDNA
öğrenmeye başla
kompleks enzymatyczny, odpowiada przede wszytkim za komplementarne przyłączanie nukleotydów do nowo powstającej nici oraz za skanowanie wyników pracy i naprawianie błędów
helikaza
öğrenmeye başla
enzym rozrywający wiązania wodorowe między zasadami azotowymi; tworzy w ten sposób tzw. widełki replikacyjne, co jest niezbędne do zapoczątkowania replikacji
primaza
öğrenmeye başla
enzym odpowiadający za zbudowanie krótkich odcinków RNA (primerów), do których polimeraza może dobudować nukleotydy DNA
ligaza
öğrenmeye başla
enzym spajający niezwiązane odcinki nowo syntetyzowanego DNA
telomeraza
öğrenmeye başla
kompleks enzymatyczny odpowiedzialny za umożliwienie replikacji końcowych odcinków nici DNA
etapy raplikacji
öğrenmeye başla
inicjacja, elongacja, terminacja,
gen
öğrenmeye başla
podstawowa jednostka dziedziczności, odcinek DNA, dzięki któremu możliwa jest synteza odcinka RNA oraz jednego łańcucha polipeptydowego (białka)
genom
öğrenmeye başla
zbiór wszystkich genów danego organizmu, czyli komplet jego informacji genetycznej; termin ten oznacza również pojedynczy komplet chromosomów (haploidalny); genom może przyjmować postać DNA dwuniciowego (większość organizmów) lub jedononiciowego (wirusy) oraz jedno- lub dwuniciowego RNA (wirusy)
Chromatyna
öğrenmeye başla
postać występowania DNA w komórce w powiązaniu z białkami histonowymi i niehistonowymi
Chromosom
öğrenmeye başla
wybarwiajaca się struktura zbudowana z silnie skręconej chromatyny, pojawiająca się w komórce w związku z jej podziałem
chromatydy siostrzane
öğrenmeye başla
cząsteczki DNA stanowiące połówki chromosomu po replikacji, przy czym jedna stanowi identyczną kopię drugiej
nukleosom
öğrenmeye başla
odcinek DNA zawierający ok. 146 par nukleotydów, nawiniętny na oktamer histonowy (8 histonów H2A, H2B, H3, H4) i spięty histonem H1
solenoid
öğrenmeye başla
spiralne zwinięcie fibryli chromatynowej
fibryla chromatynowa
öğrenmeye başla
zbiór nukleosomów ułożonych naprzemiennie (w zygzak), tworzący superhelisę
domena
öğrenmeye başla
pojedyncza pętla solenoidu, "zapięta " białkiem niehistonowym
budowa chromosomu
öğrenmeye başla
chromatydy, centromer (przewężenie pierwotne), przewężenie wtórne, satelita
rodzaje chromosomów
öğrenmeye başla
metacentryczny, submetacentryczny, akrocentryczny, telocentryczny
autosomy
öğrenmeye başla
chromosomy ciała, czyli wszystkie z wyjątkiem chromosomów płciowych
allosomy
öğrenmeye başla
heterochromosomy, chromosomy płci (u człowieka X i Y)
chromosomy niehomologiczne
öğrenmeye başla
chromosomy różne pod względem zawartości gentycznej (w kariotypie zaznaczone różnymi numerami)
chromosomy homologiczne
öğrenmeye başla
chromosomy podobne do siebie pod względem zawartości genetycznej (w kariotypie oznaczone tymi samymi numerami), jeden z nich pochodzi od ojca a drugi od matki
chromosomy politeniczne
öğrenmeye başla
olbrzymie, powstają w wyniku nierozchodzenia się chromatyd po kilkukrotnej replikacji
chromosomy szczoteczkowe
öğrenmeye başla
zawierające dużo pętli bocznych, służących intensywnej syntezie RNA, występują w oocytach kręgowców
kariotyp
öğrenmeye başla
obraz wszystkich chromosomów organizmu
haplont
öğrenmeye başla
organizm z pojedynczą liczbą chromosomów
diplont
öğrenmeye başla
organizm z podwójną liczbą chromosomów
kod genetyczny
öğrenmeye başla
metoda zapisu informacji genetycznej organizmu
cechy kodu genetycznego
öğrenmeye başla
trójkowy, jednoznaczny, zdegenerowany, niezachodzący, bezprzecinkowy, uniwersalny, kolinearny
kod trójkowy
öğrenmeye başla
trzy kolejne nukleotydy stanowią kodon, jeden kodon koduje jeden aminokwas
kod jednoznaczny
öğrenmeye başla
każdy kodon koduje jeden i tylko jeden aminokwas
kod zdegenerowany
öğrenmeye başla
aminokwasy mogą być kodowane przez więcej niż jeden kodon, ale jeden kodon koduje tylko jeden aminokwas
kod niezachodzacy
öğrenmeye başla
ostani nukleotyd jednego kodonu nie może być równocześnie pierwszym następnego
kod bezprzecinkowy
öğrenmeye başla
między kodonami nie ma żadnych przerw, wskaźników, itp., które pokazywałyby gdzie kończy się jeden kodon a zaczyna następny
kod uniwersalny
öğrenmeye başla
w całym świecie ożywionym te same trójki kodują te same aminokwasy
kod kolinearny
öğrenmeye başla
kolejność ułożenia kodonów ściśle determinuje kolejność ułożenia aminokwasów w łańcuchu polipeptydowym
biosynteza białek
öğrenmeye başla
powstawanie białek na podstawie matrycyDNA
transkrypcja
öğrenmeye başla
przepisywanie informacji genetycznej (potrzebnego pojedynczego odcinka DNA z danym genem)
translacja
öğrenmeye başla
"tłumaczenie" kodu genetycznego na język aminokwasów i białek
polimerazaRNA
öğrenmeye başla
enzym przeprowadzający transkrypcję DNA
operon
öğrenmeye başla
zespół współdziałających ze sobą genów, składający się z promotora, operatora, genu struktury, represora
gen recesywny
öğrenmeye başla
gen ujawniajacy się tylko w homozygocie recesywnej
gen dominujacy
öğrenmeye başla
gen ujawniajacy się w heterozygocie, oznaczany wielką literą
homozygota
öğrenmeye başla
para identycznych alleli dominujących lub recesywnych, jeden pochodzi od ojca a drugi od matki
heterozygota
öğrenmeye başla
para różnych alleli - dominujący i recesywny
I prawo Mendla
öğrenmeye başla
prawo czystości genetycznej gamet: każda gameta w procesie powstawania (mejozy) otrzymuje tylko jeden allel z pary alleli danego genu
II prawo Mendla
öğrenmeye başla
prawo niezależnego dziedziczenia się cech: zakłada że poszczególne geny dziedziczą się niezależnie od siebie, tworząc w gametach wszystkie kombinacje z jednakowym prawdopodobieństwem, zaś w potomstwie całą mozaikę cech
Teoria dziedziczności Morgana
öğrenmeye başla
Geny zlokalizowane są na chromosomach, każdy gen zajmuje na chromosomie ściśle określone miejsce czyli locus. Wszystkie geny jednego chromosomu ułożone są jeden za drugim liniowo i tworzą grupę sprzężoną. Zlokalizowanie wszystkich genów danego chromosomu pozwala na opracowanie tzw. mapy chromosomowej (genowej).
crossing over
öğrenmeye başla
wymiany odcinków między chromosomami siostrzanymi (homologicznymi), tworzenie nowych kombinacji genów, tworzenie rekombinantów
konwersja
öğrenmeye başla
proces polegający na tym, że jedna z chromatyd siostrzanych replikuje od pewnego momentu według wzorca chromatydy niesiostrzanej
linia czysta
öğrenmeye başla
zbiór osobników homozygotycznych względem danej cechy lub cech; dawniej: grupa osobników utrzymująca się w danym typie np. koloru kwiatów – wszystkie osobniki (jednego gatunku) rodzicielskie i potomne maja kwiaty czerwone i tylko czerwone
Pokolenie P
öğrenmeye başla
pokolenie rodzicielskie
Pokolenie F
öğrenmeye başla
pokolenie potomków, zwyczajowo opisywane numerami
genotyp
öğrenmeye başla
zestaw genów warunkujący dane cechy organizmu
fenotyp
öğrenmeye başla
zestaw ujawniających się cech organizmu uwarunkowanych genotypem
krzyżowka testowa
öğrenmeye başla
wsteczna, skrzyżowanie ze sobą osobnika badanego z homozygotą recesywną pod kątem badanej cechy, w celu ustalenia jego homo- lub hetrozygotyczności
dominacja zupełna
öğrenmeye başla
Jeden allel danego genu jest dominujacy w stosunku do drugiego w danej parze. W zestawie heterozygotycznym ujawni się jego cecha.
dominacja niezupełna
öğrenmeye başla
kiedy żaden allel w swojej obecności nie jest w stanie w pełni ujawnić cechy przez siebie warunkowanej; efekt fenotypowy stanowi wartość pośrednią między fenotypami warunkowanymi między dwoma allelami
kodomiancja
öğrenmeye başla
Kiedy dwa allele w pełni ujawniaja warunkowaną przez siebie cechę, fenotyp charakteryzuje się mozaikowatością danej cechy. Przykład: dziedziczenie grupy krwi AB u człowieka.
geny dopełniające
öğrenmeye başla
ich jednoczesne oddziaływanie jest niezbędne do wykształcenia się danej cechy; przykład: dziedziczenie koloru kwiatów u groszku pachnącego
geny kumulatywne
öğrenmeye başla
polimeryczne - sumowanie się ich działania wpływa na natężenie danej cechy
geny hipostatyczne
öğrenmeye başla
cecha ujawnia się tylko wtedy, gdy gen epistatyczny występuje w układzie homozygotycznym recesywnym; przykład: dziedziczenie barwy łusek spichrzowych u cebuli
gen plejotropowy
öğrenmeye başla
gen wpływający na kilka cech jednocześnie; przykład: dziedziczenie sierści u myszy
geny sprzężone z płcią
öğrenmeye başla
geny zlokalizowane na allosomach (na X); ujawnienie cechy jest ściśle zdeterminowane płcią
geny sprzężone ze sobą
öğrenmeye başla
geny znajdujące się na tym samym chromosomie
mutacje
öğrenmeye başla
samorzutne lub indukowane zmiany w materiale genetycznym, prowadzące do powstania całkiem nowej informacji genetycznej
rodzaje mutacji
öğrenmeye başla
milczące, nonsensowne, zmiany sensu
mutacje punktowe (genowe)
öğrenmeye başla
obejmujące swoim zasięgiem jeden gen: substytucja (tranzycja, transwersja), delecja, insercja
substytucja
öğrenmeye başla
podstawienie jednej zasady azotowej inną
delecja
öğrenmeye başla
wypadnięcie jednego lub kilku par nukleotydów
insercja
öğrenmeye başla
wstawienie jednej lub kilku par nukleotydów
mutacje chromosomowe
öğrenmeye başla
obejmujące swoim zasięgiem fragmenty chromosomów (wielu genów) lub całe chromosomy: deficjencja, duplikacja, inwersja, translokacja
deficjencja
öğrenmeye başla
utrata fragmentu chromosomu
duplikacja
öğrenmeye başla
podwojenie fragmentu chromosomu
inwersja
öğrenmeye başla
odwrócenie odcinka chromosomu o 180 stopni
translokacja
öğrenmeye başla
przeniesienie fragmentu chromosomu w jego inne miejsce lub na zupełnie inny chromosom
mutacje liczbowe
öğrenmeye başla
genomowe; zmiany obejmujące liczby chromosomów
rodzaje mutacji liczbowych
öğrenmeye başla
aneuploidia, euploidia, autoploidia, alloploidia
aneuploidia
öğrenmeye başla
zmianie ulega liczba pojedynczych chromosomów: monosomia, trisomia
euploidia
öğrenmeye başla
zmianie ulega liczba całych kompletów chromosomów
autoploidia
öğrenmeye başla
zmiana liczby n w obrębie jednego gatunku: triploidia, tetraploidia
alloploidia
öğrenmeye başla
zmiana liczby n będąca efektem krzyżowania się dwóch różnych gatunków(genomów)
przykłady chorób genetycznych
öğrenmeye başla
hemofilia, daltonizm, fenyloketonuria, alkaptonuria, albinizm, anemia sierpowata, mukowiscydoza, pląsawica Huntingtona, zespół cri-du-chat, zespół Downa, zespół Turnera, zespół Klinefeltera
inżynieria genetyczna
öğrenmeye başla
nauka zajmująca się manipulacją genami
dobór sztuczny
öğrenmeye başla
Spośród wszystkich osobników danej populacji, człowiek wybiera do krzyżówki osobniki o pożądanych cechach.
chów wsobny
öğrenmeye başla
krzyżowanie ze sobą osobników blisko spokrewnionych
heterozja
öğrenmeye başla
wybujałość mieszańców, wyższa od średniej żywotność lub plemność osobników charakteryzujących się wysokiem stopniem heterozygotyczności
enzymy restrykcyjne
öğrenmeye başla
endonukleazy, wykryte w komórkach bakterii, tnące DNA w ścisle określonych warunkach
lepkie końce
öğrenmeye başla
jednoniciowe, komplementarne względem siebie odcinki DNA, powstałe po działaniu restryktaz
wektor
öğrenmeye başla
czynnik służący jako przenośnik stosowanego genu z komórki do komórki; może być nim plazmid, wirus lub sztuczny chromosom bakteryjny
sonda molekularna
öğrenmeye başla
odcinki kwasu nukleinowego (np. izolowane mRNA) hybrydyzujące z wybraną sekwencją na zasadzie komplementarności lub będące efektem syntezy, opartej na znajomości składu aminokwasowego białka kodowanego przez poszukiwany gen
zastosowanie inżynieri genetycznej
öğrenmeye başla
modyfikowanie genetyczne organizmów, klonowanie genetyczne, terapie genowe, analiza porównawcza DNA

Yorumlar:

licealistka Yazdığı: 2011-01-24 16:43:44
wszystko co być powinno! wielki plus. pozdrawiam i dziękuję za fiszki ;-)

Yorum yapmak için giriş yapmalısınız.